Trong bối cảnh thị trường lao động và giáo dục liên tục biến động, câu hỏi có nên học đại học chỉ để lấy bằng đang trở thành một trăn trở lớn, ảnh hưởng trực tiếp đến tương lai tài chính và sự nghiệp của hàng triệu người trẻ. Đây không chỉ là một quyết định cá nhân mà còn phản ánh sự thay đổi trong quan niệm về giá trị bằng cấp và kỹ năng thực tế trong thế kỷ 21. Trong chuyên mục Tin Tức hôm nay, chúng ta sẽ cùng phân tích sâu về những lợi ích và rủi ro của việc theo đuổi bằng cấp đơn thuần, đồng thời khám phá các lộ trình sự nghiệp hiệu quả và phương án thay thế thiết thực, giúp bạn đưa ra lựa chọn sáng suốt nhất cho bản thân.
Học đại học chỉ để lấy bằng: Lợi ích và rủi ro tiềm ẩn
Việc theo đuổi học đại học chỉ để lấy bằng liệu có phải là một quyết định thông minh trong bối cảnh hiện nay? Mục tiêu chính của nhiều sinh viên khi bước vào cánh cổng trường Đại học là sở hữu một tấm bằng để mở ra cánh cửa sự nghiệp, nhưng cách tiếp cận này ẩn chứa cả những lợi ích rõ ràng lẫn các rủi ro đáng kể cần được cân nhắc kỹ lưỡng.
Thực tế, tấm bằng đại học vẫn còn giá trị nhất định như một “giấy thông hành” ban đầu trên thị trường lao động. Đối với nhiều nhà tuyển dụng, đặc biệt là các doanh nghiệp lớn hoặc trong các ngành nghề truyền thống, bằng cấp là yêu cầu tối thiểu cho các vị trí cấp đầu vào. Nó giúp ứng viên vượt qua vòng lọc hồ sơ ban đầu, chứng minh một mức độ năng lực cơ bản và khả năng hoàn thành một chương trình học tập có cấu trúc. Theo VietnamWorks, nhiều doanh nghiệp vẫn coi bằng cấp là yếu tố quan trọng để đánh giá năng lực tiềm ẩn của ứng viên mới ra trường.
Ngoài ra, quá trình học tập để lấy bằng, dù mục tiêu chỉ là bằng cấp, cũng vô hình trung cung cấp một nền tảng kiến thức và tư duy nhất định. Sinh viên phải rèn luyện kỹ năng mềm như quản lý thời gian, làm việc nhóm, và kỹ năng giải quyết vấn đề qua các môn học và dự án. Điều này giúp hình thành một tư duy có hệ thống, mặc dù không phải ai cũng chủ động khai thác triệt để giá trị của nó.
Tuy nhiên, việc chỉ tập trung vào việc lấy bằng cũng tiềm ẩn nhiều rủi ro tiềm ẩn và hệ lụy đáng báo động. Đầu tiên là gánh nặng về tài chính và thời gian. Chi phí học phí, sinh hoạt phí cho 3-5 năm đại học là một khoản đầu tư không nhỏ, có thể lên đến hàng trăm triệu đồng. Nếu không thực sự hấp thụ kiến thức và phát triển kỹ năng, khoản đầu tư này có thể trở thành một gánh nặng tài chính lớn mà không mang lại giá trị tương xứng, biến tấm bằng thành một “khoản nợ” hơn là một “tài sản”.
Mặt khác, một tấm bằng đơn thuần không còn là bảo chứng cho sự thành công hay cơ hội việc làm bền vững trong kỷ nguyên số. Nhà tuyển dụng hiện đại ngày càng ưu tiên các ứng viên có kỹ năng thực tế, kinh nghiệm làm việc, khả năng thích ứng và học hỏi liên tục. Nếu sinh viên chỉ chú tâm vào điểm số và bằng cấp mà bỏ qua việc trau dồi kỹ năng chuyên môn sâu, kinh nghiệm thực tiễn và phát triển mạng lưới quan hệ, họ có thể rơi vào tình trạng có bằng nhưng thiếu năng lực cạnh tranh, dẫn đến khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm hoặc phát triển sự nghiệp lâu dài.
Xem thêm: Liệu việc học đại học chỉ để lấy bằng có phải là chiến lược đầu tư giáo dục thông minh để đảm bảo cơ hội việc làm?
Giá trị cốt lõi của trải nghiệm đại học: Vượt xa tấm bằng
Vượt lên trên khía cạnh một chứng chỉ học thuật đơn thuần, giá trị cốt lõi của trải nghiệm đại học không chỉ nằm ở việc sở hữu tấm bằng, mà còn là hành trình tôi luyện con người, mở rộng tầm nhìn và trang bị năng lực toàn diện, làm sâu sắc thêm câu hỏi về có nên học đại học chỉ để lấy bằng hay không. Đây là một giai đoạn phát triển bản thân quan trọng, định hình tư duy và trang bị những công cụ thiết yếu cho sự thành công lâu dài, vượt xa khuôn khổ kiến thức sách vở.
Trải nghiệm đại học là môi trường lý tưởng để phát triển tư duy phản biện và kỹ năng giải quyết vấn đề. Sinh viên được khuyến khích đặt câu hỏi, phân tích thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và hình thành quan điểm cá nhân một cách có cơ sở. Các bài tập nhóm, dự án nghiên cứu hay các buổi thảo luận trên lớp là cơ hội tuyệt vời để rèn luyện khả năng phân tích, tổng hợp và đưa ra giải pháp hiệu quả cho các thách thức thực tế, một năng lực mà bất kỳ thị trường lao động hiện đại nào cũng đều đánh giá cao.
Bên cạnh kiến thức chuyên môn, kỹ năng mềm là yếu tố then chốt được tôi luyện trong suốt quá trình học đại học. Môi trường đa dạng của giảng đường đại học thúc đẩy sự phát triển của kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, lãnh đạo, quản lý thời gian và khả năng thích nghi. Ví dụ, việc tham gia các câu lạc bộ, hoạt động tình nguyện hoặc các dự án hợp tác với doanh nghiệp giúp sinh viên thực hành những kỹ năng này trong các tình huống thực tế, xây dựng sự tự tin và tạo dựng phong thái chuyên nghiệp. Theo khảo sát của Hiệp hội các Trường Đại học và Cao đẳng Hoa Kỳ (AAC&U) năm 2021, 85% nhà tuyển dụng nhấn mạnh tầm quan trọng của kỹ năng mềm đối với thành công nghề nghiệp.
Đại học còn là nền tảng vững chắc để xây dựng mạng lưới quan hệ rộng lớn. Sinh viên có cơ hội kết nối với bạn bè cùng khóa, các anh chị khóa trên, giảng viên, và cả cựu sinh viên đã thành công trong nhiều lĩnh vực. Những mối quan hệ này không chỉ mang lại sự hỗ trợ về học tập, tinh thần mà còn mở ra vô số cơ hội nghề nghiệp, học bổng, hay hợp tác kinh doanh trong tương lai. Nhiều doanh nhân thành đạt thường khởi nghiệp từ các mối quan hệ được hình thành trong quãng đời sinh viên.
Ngoài ra, trải nghiệm đại học là thời kỳ khám phá bản thân và phát triển cá nhân mạnh mẽ. Sinh viên được tiếp xúc với những ý tưởng mới, nền văn hóa đa dạng, và các quan điểm khác biệt, từ đó mở rộng thế giới quan và định hình giá trị sống. Sự độc lập khi xa nhà, việc tự quản lý tài chính và thời gian, cùng với việc đối mặt và vượt qua các thử thách học thuật, đều góp phần xây dựng sự trưởng thành, khả năng tự lập và ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân. Điều này giúp các bạn trẻ đưa ra quyết định thông minh về sự nghiệp và cuộc sống sau này, không chỉ dừng lại ở mục tiêu có bằng đại học.
Trong thị trường lao động hiện đại, quan điểm về giá trị của bằng đại học đã có sự dịch chuyển rõ rệt. Không còn là yếu tố tiên quyết duy nhất, kỹ năng và kinh nghiệm thực tế đang ngày càng lên ngôi, khiến câu hỏi liệu bằng cấp còn là tất cả trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết, đặc biệt với những ai đang cân nhắc có nên học đại học chỉ để lấy bằng.
Xu hướng tuyển dụng toàn cầu cho thấy các nhà tuyển dụng ngày nay đặt trọng tâm vào năng lực chuyên môn và khả năng ứng dụng thực tiễn. Một khảo sát của LinkedIn từng chỉ ra rằng hơn 70% các nhà quản lý tuyển dụng coi trọng kỹ năng mềm và kỹ năng cứng có thể kiểm chứng được hơn là chỉ dựa vào bằng cấp. Kỹ năng mềm, như khả năng giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và thích ứng với môi trường mới, là những yếu tố thiết yếu giúp cá nhân hòa nhập và phát triển trong mọi tổ chức. Song song đó, các kỹ năng cứng chuyên biệt như lập trình, phân tích dữ liệu, marketing số, hoặc thiết kế đồ họa lại là chìa khóa mở ra cánh cửa đến những ngành nghề đang bùng nổ, đặc biệt trong bối cảnh chuyển đổi số và công nghệ 4.0 đang diễn ra mạnh mẽ.
Kinh nghiệm thực tế là minh chứng cụ thể nhất cho năng lực của ứng viên. Thay vì chỉ học lý thuyết suông, việc tham gia các dự án, thực tập tại doanh nghiệp, hoặc tự khởi tạo mô hình kinh doanh nhỏ lẻ cung cấp một lợi thế cạnh tranh vượt trội. Những trải nghiệm này không chỉ giúp ứng viên tích lũy kiến thức thực tiễn mà còn phát triển khả năng vận dụng linh hoạt trong các tình huống cụ thể, điều mà một chương trình học thuật thuần túy đôi khi khó lòng trang bị đầy đủ. Các công ty công nghệ lớn như Google, IBM, và Apple thậm chí đã công khai tuyên bố rằng họ không còn yêu cầu bằng đại học đối với một số vị trí nhất định, mà thay vào đó tập trung đánh giá dựa trên các dự án cá nhân, chứng chỉ chuyên môn, và kinh nghiệm làm việc đã có.
Mặc dù bằng đại học vẫn giữ vai trò là một “bộ lọc” quan trọng ở nhiều lĩnh vực và là yếu tố khẳng định nền tảng học vấn cơ bản, nhưng nó không còn là con đường duy nhất dẫn đến thành công. Chứng chỉ nghề chuyên sâu, các khóa học trực tuyến từ các nền tảng uy tín như Coursera hay Udemy, cùng với khả năng học hỏi liên tục (lifelong learning) để cập nhật kiến thức mới, đang trở thành những lựa chọn thay thế hoặc bổ sung hiệu quả. Những ai theo đuổi việc học chỉ để lấy bằng mà không tích lũy kỹ năng hay kinh nghiệm sẽ gặp nhiều thách thức trong việc tìm kiếm một vị trí phù hợp với kỳ vọng.
Thực tế thị trường lao động cho thấy giá trị cốt lõi của một ứng viên không nằm ở tấm bằng mà là ở tổng hòa các yếu tố: kiến thức nền tảng vững chắc, kỹ năng chuyên môn sắc bén, kinh nghiệm thực chiến đa dạng và tinh thần chủ động học hỏi. Các nhà tuyển dụng đang tìm kiếm những cá nhân có khả năng giải quyết vấn đề và tạo ra giá trị thực sự cho doanh nghiệp, chứ không đơn thuần là một hồ sơ ấn tượng với nhiều văn bằng.
Những hệ lụy khi theo đuổi bằng đại học sai mục đích: Thời gian, tiền bạc và cơ hội
Việc theo đuổi bằng đại học sai mục đích không chỉ là một quyết định thiếu khôn ngoan mà còn kéo theo những hệ lụy đáng kể, ảnh hưởng trực tiếp đến ba khía cạnh cốt lõi của mỗi cá nhân: thời gian, tiền bạc và các cơ hội phát triển. Khi mục đích học đại học chỉ để lấy bằng mà bỏ qua việc tích lũy kiến thức sâu rộng hay phát triển kỹ năng, người học có thể phải đối mặt với nhiều rủi ro không mong muốn, từ đó làm giảm giá trị thực của tấm bằng trên thị trường lao động.
Một trong những hệ lụy rõ ràng nhất là sự lãng phí về thời gian. Trung bình, một chương trình đại học kéo dài 4-5 năm, một khoảng thời gian quý báu của tuổi trẻ có thể được đầu tư vào việc học nghề, khởi nghiệp, hoặc tích lũy kinh nghiệm làm việc thực tế. Nếu sinh viên dành những năm này chỉ để hoàn thành các tín chỉ một cách máy móc, không tìm thấy đam mê hay định hướng rõ ràng, họ có thể tốt nghiệp với một tấm bằng nhưng lại thiếu hỏa lực cần thiết để cạnh tranh. Chẳng hạn, một số sinh viên ngành Kinh tế nhưng lại không trang bị kỹ năng phân tích dữ liệu hay marketing số, dẫn đến khó khăn khi tìm việc đúng chuyên ngành.
Không chỉ thời gian, gánh nặng tiền bạc cũng là một vấn đề lớn. Chi phí học phí, sinh hoạt, sách vở và các khoản chi tiêu khác trong suốt quá trình học đại học là không hề nhỏ, đặc biệt tại Việt Nam với mức học phí có xu hướng tăng theo từng năm. Nhiều gia đình phải vay mượn hoặc dồn hết tài sản để con em theo đuổi giáo dục bậc cao. Nếu tấm bằng đó không mang lại giá trị tương xứng, không giúp người sở hữu có được công việc ổn định với mức thu nhập đủ bù đắp chi phí, thì đây thực sự là một khoản đầu tư không hiệu quả, thậm chí tạo ra áp lực tài chính kéo dài sau khi ra trường, ảnh hưởng đến kế hoạch cuộc sống và sự phát triển cá nhân.
Cuối cùng, việc theo đuổi bằng cấp một cách hời hợt có thể khiến bạn bỏ lỡ vô số cơ hội quý giá. Thay vì dành thời gian và công sức để phát triển các kỹ năng mềm (giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện), kỹ năng chuyên môn sâu (lập trình, phân tích thị trường, thiết kế) hoặc xây dựng mạng lưới quan hệ, sinh viên chỉ tập trung vào việc vượt qua các kỳ thi. Điều này khiến họ thiếu đi lợi thế cạnh tranh khi đối mặt với thị trường lao động hiện đại, nơi nhà tuyển dụng ngày càng ưu tiên ứng viên có kinh nghiệm thực tế, khả năng thích ứng và các kỹ năng chuyên biệt, đôi khi còn hơn cả tấm bằng danh giá. Việc mất đi những cơ hội phát triển nghề nghiệp sớm này có thể ảnh hưởng lớn đến quỹ đạo sự nghiệp lâu dài của một cá nhân.
Xem thêm: Vậy, mục tiêu của bạn khi đầu tư vào giáo dục đại học có nên dừng lại ở tấm bằng?
Các con đường phát triển sự nghiệp không phụ thuộc bằng đại học truyền thống
Không phải lúc nào tấm bằng đại học truyền thống cũng là cánh cửa duy nhất dẫn đến thành công sự nghiệp, đặc biệt khi nhìn vào bức tranh rộng lớn của thị trường lao động hiện đại. Thực tế, có nhiều con đường phát triển sự nghiệp không phụ thuộc bằng đại học truyền thống vẫn mang lại cơ hội thăng tiến và mức thu nhập hấp dẫn, cho phép cá nhân xây dựng một tương lai vững chắc mà không cần trải qua bốn năm giảng đường. Điều này đặt ra câu hỏi về việc có nên học đại học chỉ để lấy bằng hay không, khi các lựa chọn khác tập trung vào kỹ năng và kinh nghiệm đang ngày càng được đánh giá cao.
1. Đào tạo nghề và chứng chỉ chuyên môn
Một trong những con đường thay thế hiệu quả là tham gia các chương trình đào tạo nghề và lấy chứng chỉ chuyên môn. Các khóa học này thường tập trung vào việc trang bị kỹ năng thực tế cần thiết cho một ngành nghề cụ thể, từ kỹ thuật viên điện lạnh, thợ sửa chữa ô tô, đến điều dưỡng viên hay chuyên viên làm đẹp. Ví dụ, tại Việt Nam, các trường dạy nghề và trung tâm đào tạo chuyên sâu như Trường Cao đẳng Kỹ thuật Lý Tự Trọng, hoặc các trung tâm dạy nghề ngắn hạn về công nghệ thông tin, nấu ăn, làm bánh, cung cấp chứng chỉ được công nhận và có giá trị cao trong ngành. Theo khảo sát của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội năm 2022, tỷ lệ lao động qua đào tạo nghề có việc làm ổn định đạt trên 80%, cho thấy hiệu quả rõ rệt của con đường này.
2. Tự học và xây dựng hồ sơ năng lực (Portfolio)
Với sự phát triển của Internet, tự học đã trở thành một phương pháp phát triển sự nghiệp đầy tiềm năng, đặc biệt trong các lĩnh vực đòi hỏi kỹ năng số và sáng tạo. Các nền tảng học trực tuyến (MOOCs) như Coursera, edX, Udemy, LinkedIn Learning cung cấp hàng ngàn khóa học từ cơ bản đến nâng cao về lập trình, thiết kế đồ họa, marketing số, phân tích dữ liệu, và nhiều lĩnh vực khác. Người học có thể tích lũy kiến thức, hoàn thành các dự án thực tế và xây dựng một hồ sơ năng lực (portfolio) ấn tượng để chứng minh khả năng của mình. Nhiều công ty công nghệ lớn hiện nay chú trọng vào portfolio và kỹ năng thực tế hơn là bằng cấp, đặc biệt trong tuyển dụng các vị trí lập trình viên hay nhà thiết kế UI/UX.
3. Khởi nghiệp và làm việc tự do (Freelancing)
Khởi nghiệp là một lựa chọn mạnh mẽ cho những ai có ý tưởng kinh doanh và tinh thần cầu tiến, không muốn bị ràng buộc bởi hệ thống bằng cấp. Với mô hình kinh doanh tinh gọn và sự hỗ trợ từ các quỹ đầu tư hoặc vườn ươm khởi nghiệp, nhiều cá nhân đã thành công vang dội chỉ dựa vào đam mê và nỗ lực. Song song đó, làm việc tự do (freelancing) thông qua các nền tảng như Upwork, Fiverr, Sáng tạo Việt cho phép các chuyên gia trong nhiều lĩnh vực (viết lách, dịch thuật, thiết kế, lập trình) tìm kiếm khách hàng toàn cầu và xây dựng thương hiệu cá nhân. Theo báo cáo của McKinsey Global Institute, nền kinh tế gig (gig economy) đang phát triển mạnh mẽ, thu hút hàng triệu lao động trên toàn thế giới, chứng minh rằng kinh nghiệm thực tiễn và kỹ năng là yếu tố quyết định.
4. Học việc (Apprenticeship) và cố vấn (Mentoring)
Học việc là một hình thức đào tạo lâu đời nhưng vẫn cực kỳ hiệu quả, trong đó cá nhân học hỏi trực tiếp từ những người có kinh nghiệm lâu năm trong ngành. Hình thức này không chỉ phổ biến trong các ngành thủ công mỹ nghệ, cơ khí mà còn lan rộng sang cả lĩnh vực công nghệ, nơi các chương trình junior developer hoặc internship được thiết kế để đào tạo nhân lực. Bên cạnh đó, việc tìm kiếm một cố vấn (mentor) giỏi là một phương pháp phát triển không thể thiếu. Mentor sẽ cung cấp lời khuyên, chia sẻ kinh nghiệm và mở rộng mạng lưới quan hệ cho người được cố vấn, giúp họ định hướng và vượt qua thách thức trong con đường sự nghiệp. Sự kết hợp giữa học việc và cố vấn giúp người học nhanh chóng tiếp thu kiến thức chuyên môn và phát triển kỹ năng mềm cần thiết mà không cần tốn thời gian và tiền bạc cho một bằng đại học.
Xem thêm: Khi có nhiều lựa chọn, bạn có nghĩ rằng việc học đại học chỉ để lấy bằng còn là con đường tối ưu để đảm bảo cơ hội việc làm?
Ra quyết định thông minh: Nên học đại học hay không, và học như thế nào?
Quyết định có nên học đại học chỉ để lấy bằng hay không là một vấn đề phức tạp, đòi hỏi sự cân nhắc kỹ lưỡng dựa trên mục tiêu cá nhân và bối cảnh thực tế. Việc ra quyết định thông minh về con đường giáo dục không chỉ dừng lại ở việc sở hữu một tấm bằng, mà còn liên quan đến quá trình phát triển năng lực toàn diện, định hướng sự nghiệp vững chắc và khả năng thích ứng với thị trường lao động luôn biến đổi không ngừng.
Để xác định liệu học đại học có thực sự phù hợp với bạn, mỗi cá nhân cần đánh giá kỹ lưỡng các yếu tố then chốt sau đây:
- Mục tiêu sự nghiệp: Phân tích ngành nghề mong muốn có yêu cầu bằng cấp chuyên môn cao, hoặc có thể phát triển tốt hơn qua đào tạo nghề, chứng chỉ chuyên biệt. Ví dụ, một số ngành như y tế, luật, kỹ thuật yêu cầu bằng cấp chính quy, trong khi phát triển phần mềm hay thiết kế đồ họa có thể ưu tiên năng lực và dự án thực tế hơn.
- Năng lực tài chính: Đánh giá khả năng chi trả học phí, sinh hoạt phí và xem xét các khoản vay sinh viên. Một nghiên cứu của College Board năm 2023 cho thấy, chi phí trung bình cho một năm học tại các trường đại học công lập ở Mỹ (đối với sinh viên trong tiểu bang) là khoảng 11.260 USD, một khoản đầu tư đáng kể.
- Giá trị bản thân: Liệu bạn có coi trọng kiến thức hàn lâm, môi trường học thuật, hay ưu tiên kinh nghiệm thực tiễn, sự linh hoạt trong học tập và làm việc hơn.
- Cơ hội thay thế: Khám phá các con đường khác như học nghề, chứng chỉ chuyên môn từ các nền tảng uy tín như Coursera, edX, hoặc lựa chọn khởi nghiệp (start-up) dựa trên ý tưởng và kỹ năng và kinh nghiệm sẵn có.
Nếu lựa chọn con đường giáo dục đại học, cách tiếp cận và phương pháp học như thế nào sẽ quyết định giá trị thực mà bạn nhận được, vượt xa một tấm bằng đơn thuần. Đây là những điểm cốt lõi để tối ưu hóa trải nghiệm đại học của bạn:
- Xây dựng mục tiêu rõ ràng: Không chỉ hoàn thành chương trình, mà còn xác định cụ thể kiến thức chuyên môn, kỹ năng mềm cần đạt được sau mỗi năm học.
- Chủ động tìm kiếm kinh nghiệm thực tế: Tham gia thực tập ngay từ những năm đầu, thực hiện các dự án nghiên cứu, hoạt động tình nguyện hoặc câu lạc bộ liên quan đến ngành học. Các doanh nghiệp ngày nay đánh giá cao ứng viên có kinh nghiệm làm việc thực tế.
- Phát triển kỹ năng mềm: Tập trung rèn luyện kỹ năng giao tiếp, làm việc nhóm, tư duy phản biện, giải quyết vấn đề và khả năng thích nghi – những yếu tố được Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF) xếp vào top các kỹ năng quan trọng nhất cho tương lai công việc.
- Mở rộng mạng lưới quan hệ: Tích cực kết nối với giảng viên, cựu sinh viên, và các chuyên gia trong ngành. Mối quan hệ này có thể mở ra nhiều cơ hội học tập, thực tập và việc làm trong tương lai.
- Tận dụng tối đa nguồn lực nhà trường: Khai thác thư viện, các trung tâm hỗ trợ nghề nghiệp, phòng lab, và các chương trình trao đổi sinh viên.
Dù quyết định đi theo con đường nào, tinh thần học hỏi suốt đời và khả năng thích ứng liên tục với những thay đổi là chìa khóa cho mọi con đường phát triển sự nghiệp bền vững. Bằng cấp có thể là một lợi thế ban đầu, nhưng sự nỗ lực không ngừng nghỉ trong việc trau dồi năng lực và kinh nghiệm thực tế mới là động lực thực sự để bạn tiến xa trong bất kỳ lĩnh vực nào.
Xem thêm: Để đưa ra quyết định đầu tư giáo dục thông minh, bạn có nên học đại học chỉ để lấy bằng?
